AHMED-İ DAi•NiN BİLİNMEYEN BİR ESERİ: İLM-İ ARUZ

Selçuk Ünlversitesi/Seljuk University
Fen-Edebiyat Fak(i/tesi/Faculty of Arts and Sciences
Edebiyat Dergisi/Joumal of Social Sciences
Yıl/ Year: 2007, Sayı/Number: 18, 1-11
Özet
Selçuk üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi
Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü
ahseugi@selcuk.edu.tr
Bu makalemizde 14. yüzyılın ikinci yarısıyla 15. yüzyılın ilk
· çeyreğinde yaşamış olan Ahmed-i Dai'nin bilinmeyen manzum bir
eserını sunuyoruz. "İlm-i Aruz11
adındaki bu eserde Ahmed-i Dai
aruzun 29 farklı kalıbını birer dörtlükle açıklamaktadır. Bizim
tahminimize göre "İlm-i Aruz'' Anadolu'da yazılan ilk manzum
Türkçe aruz risalesidir.
Anahtar · Kelimeler: •Ahmed-i Daı, İlm-i Aruz, · vezin;~ -
Reştdüddtn-i Vatvat.
AN UNKNOWN WORK BY AHMED-İ DAİ: İLM-İ ARUZ
Abstract
in this essay we present an unknown work which is written in
verse form by Ahmed-i Dai who lived in between the periods of the
second half of the 141
h and the first quarter of the 151
h century. in
each stanza of İlm-i Aruz, Ahmed-i Dai explains to 29 different
pattern of meter. Regarding our study İlm-i Aruz stands out to be the
first Türkish pamphlet inscribed in verse form in Anatolia.
Key Words: Ahmed-i Dat, İlm-i Aruz, meter, Reşıdüddtn-i
Vatvat.
Ahmed-i Dat 14. yüzyılın ikinci yarısıyla 15. yüzyılın ilk çeyreğinde
yaşamıştır. Anadolu' da hüsniyat -şiirinin kurucuları arasında yer alan bu velut
şairimizin edebiyat tarihinde hak ettiği yeri almış olduğu söylenemez.
Kanaatimizce bunda, tezkirelerde Ahmed-i Daı ile ilgili verilen yetersiz bilgilerin
yanında, eserlerinin derli toplu ortaya çıkarılamamış olmasının da rolü vardır.
Son dönemlerde özellikle Ahmet Ateş, İsmail Hikmet Ertaylan, Tunca
Kortantamer1 gibi araştırmacıların çalışmalarıyla Ahmed-i Dai'nin eserleri gün
ışığına çıkmaya başlamıştır. Bugün elimizde Daı nin manzum ve mensur 20'ye
yakın eseri bulunmaktadır.2 Biz bu makalemizde onun aruza dair bilinmeyen
manzum bir eserini ilim alemine sunmak istiyoruz.
Konya Bölge Yazma Eserler Kütüphanesi'nde 5128 numaralı mecmuanın
l6b-ı9a varakları arasında yer alan söz konusu eser "İlm-i Aruz Ahmed-i Da'ı
Fermayed" başlığını taşımaktadır. "İlm-i Aruz" üç risaleden oluşan mecmuanın
ikinci risalesidir. Diğer iki risale ((1 b_15a); (21 b_55a)] Farsçadır ve yine aruzla
ilgilidir.
Klasik Türk edebiyatında "Daı" mahlasını kullanan 9 şair tespit edilmiştir. 3
Ancak, "Ahmed-i Daı" olarak meşhur olan şair, Genniyanlı "Çengname" müellifi
"Dfü" dir. Üzerinde durduğumuz risale "İlm-i Aruz Ahmed-i Daı Fermayed"
şeklinde açıkça Ahmed-i Dfü'ye izafe edildiğine göre büyük ihtimalle bu eser il.
Murafa şehzadeliği sırasında Farsça ve aruz hocalığı yapan Ahmed-i Daı'ye
aittir.
Bilindiği üzere Ahm~d~i Daı, Reşıdüddın-i Vatvat'ın (öl. 1177) "NukQdü)z--
zevahir"ini "UkCıdü'l-cevahir" adıyla tercüme ederek şehzade Murat'ın
istifadesine sunmuştu.4 Anlaşılan o ki Ahmed-i Dar yine Reşıdüddin-i Vavat'ın
"Muhtasar Aruz Risalesr'ni5 örnek alarak İlm-i ArGz"u vücuda getirmiştir. . .
Aşağıda sunulan metinden de anlaşılacağı üzere Ahmed-i Dar bu küçük
risalesinde aruzun 29 farklı kalıbını birer dörtlükle açıklamıştır. Daı, örnek aldığını
tahmin ettiğimiz R.Vatvat'ın "Muhtasar Aruz Risalesi"nde olduğu gibi önce
bahrin adını başlık halinde vermiş, sonra da üçüncü mısrada -6. kalıpta
dördüncü mısrada- bahrin cüzlerini zikretmiştir.
1 Bilgi için bkz.
a) Ahmed Ateş, "Burdur-Antalya ve Havalisi Kütüphanelerinde Bulunan Türkçe,
Arapça ve Farsça Bazı Mühim Eserler", TDED II \ 3-4 (1948), s. 171-191.
b) İsmail Hikmet Ertaylan, Ahmed-1 Dar, Hayatı ue Eserleri, İst., 1952.
c) Tunca Kortantamer, "Ahmed-i Daı ile İlgili Yeni Bilgiler", TD, VII (1977), s.103-
138.
2 Bkz:. Abdülbaki Çetin, "Ahmed-i Daı'nin Farsça Öğretmek Amacıyla Yazdığı Bir Eser:
Müfredat", S.Ü. Türkiyat Araştınnaları Dergisi, Sayı: 20, (2006), s. 113-128.
3 Bl

No comments yet

Yeni yorum gönder

Bu alanın içeriği gizlenecek, genel görünümde yer almayacaktır.
  • Web sayfası ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantıya çevrilir.
  • İzin verilen HTML etiketleri: <a> <em> <strong> <cite> <code> <img> <b> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Satır ve paragraflar otomatik olarak bölünürler.

Biçimleme seçenekleri hakkında daha fazla bilgi

CAPTCHA
This question is for testing whether you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.

Sponsorlu bağlantılar